Pytanie o optymalną liczbę urzędników jest kluczowe dla efektywności administracji lokalnej, która zarządza znacznymi budżetami i ważnymi dla mieszkańców usługami. Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego publikuje raport wprowadzający do cyklu analiz SAM-SON, który przybliża strukturę i dynamikę zatrudnienia w polskim samorządzie.
Co znajdziesz w raporcie?
- Informację historyczną: wzrost liczby urzędników od 115 tys. w 1998 roku do obecnych 261 tys. Raport wskazuje, że po okresie dynamicznego wzrostu między 1998 a 2009 rokiem (z poziomu 115 tys. do 245 tys.), korpus urzędniczy ustabilizował się i od kilkunastu lat przyrasta jedynie nieznacznie.
- Wskazanie różnic w danych: Raport przedstawia różne liczby pracowników samorządowych (261 tys. wg GUS vs 314 tys. wg badań sektorowych).
- Podział na szczeble JST: Szczegółowe dane o zatrudnieniu w urzędach gmin (117,8 tys.), miastach na prawach powiatu (49,8 tys.), powiatach (35,4 tys.) oraz urzędach marszałkowskich (16,8 tys.).
- Czynniki wpływające na zatrudnienie: Jak wielkość gminy (liczba mieszkańców) oraz presja demograficzna wpływają na liczebność personelu. Nie zawsze w sposób, którego byśmy się spodziewali.
- Ogromne zróżnicowanie wewnętrzne: W grupie najmniejszych gmin (do 5 tys. mieszkańców) rozpiętość zatrudnienia jest niemal dziesięciokrotna – od zaledwie 12 do aż 111 pracowników.
- Kadry poza urzędem: Ponad 90 tys. osób pracuje w administracji samorządowej, ale poza urzędami gmin, powiatowymi i marszałkowskimi tj. w jednostkach organizacyjnych. W tej kategorii w gminach dominują ośrodki pomocy społecznej, które stanowią ponad 90% personelu tych jednostek. Liczba 90 tys. odpowiada ponad 40 proc. liczby zatrudnionych bezpośrednio w urzędach.
- Czynniki wpływające na wielkość urzędu: Poza liczbą mieszkańców na liczbę etatów wpływa zamożność samorządu (zamożniejsze gminy zatrudniają więcej osób) oraz dynamika demograficzna – gminy rosnące mają więcej zadań związanych np. z planowaniem czy wydawaniem zezwoleń.
Kluczowe dane w pigułce:
- 58,5% – taki odsetek administracji publicznej w Polsce to pracownicy samorządowi.
- 28 osób – to przeciętna liczba urzędników w małej polskiej gminie (do 5 tys. mieszkańców).
- 12 vs 1000+ – to skrajne przypadki liczby urzędników w różnych gminach, co pokazuje ogromne zróżnicowanie wewnętrzne systemu.
Raport stanowi tło dla wyników badania SAM-SON przeprowadzonego jesienią 2025 roku wśród ponad 11 tysięcy urzędników.
